Kompost to resztki z kuchni i ogrodu, które dżdżownice, grzyby i bakterie rozkładają na ciemną, gruzełkowatą próchnicę. Możesz kompostować na trzy sposoby: w otwartym kompostowniku na zimno, w ocieplanym kompostowniku termicznym albo metodą bokashi, w której resztki jedzenia fermentują w szczelnym wiadrze. Kompostowanie na zimno i na gorąco działa tylko przy właściwej proporcji materiału zielonego i brązowego, a bokashi wymaga odcięcia dopływu powietrza.
Trzy metody w zestawieniu
Wybierz metodę w zależności od tego, co chcesz kompostować i jak szybko potrzebujesz ziemi. Jeśli masz głównie liście, skoszoną trawę i resztki roślin, wystarczy kompost na zimno. Odpady kuchenne przez cały rok wymagają kompostownika termicznego albo bokashi.
| Cecha | Kompost na zimno | Kompostownik termiczny | Bokashi |
|---|---|---|---|
| Co można wrzucać | Odpady ogrodowe, obierki, fusy z kawy i skorupki jaj | Odpady ogrodowe i kuchenne, także gotowane jedzenie | Odpady kuchenne, także mięso, ryby, ser i skórki cytrusów |
| Temperatura | Mniej więcej taka jak temperatura powietrza | 50-70 stopni, gdy proces już ruszy | Temperatura pokojowa, najlepiej 20 stopni lub więcej |
| Czas do gotowego kompostu | Od 6 miesięcy do 2 lat | 2-6 miesięcy, dłużej, zanim zniesie wysiew | 2 tygodnie w wiadrze, potem 2-4 tygodnie w glebie |
| Miejsce | Półcień, bezpośrednio na ziemi, najlepiej 2 komory | Cień blisko domu, zamknięty przed gryzoniami | Wiadro w domu, potem zakopane w ziemi |
| Koszt | Niski, wystarczą deski albo nadstawki paletowe | Najwyższy, ocieplany pojemnik | Niski, 2 wiadra ze szczelną pokrywą i posypka bokashi kupowana na bieżąco |
| Co daje | Bogaty w próchnicę materiał poprawiający glebę, z umiarkowaną ilością składników pokarmowych | Zasobna w składniki pokarmowe próchnica w krótszym czasie | Kompost wstępny, który rozkłada się w glebie, oraz odciek do rozcieńczenia 1:100 |
Zanim zaczniesz kompostować odpady kuchenne w kompostowniku termicznym lub metodą bokashi, sprawdź w swojej gminie, co obowiązuje w twojej okolicy.
Zielone i brązowe w odpowiednich proporcjach
Mikroorganizmy wykorzystują węgiel jako źródło energii, a azot do budowy swoich komórek. Rozkład przebiega najszybciej przy stosunku C:N około 25 do 1, czyli 25 części węgla na 1 część azotu. Przy ponad 30 częściach węgla pryzma prawie stoi w miejscu. Przy mniej niż 15 azot ulatnia się jako amoniak i to właśnie ten ostry zapach mokrej sterty skoszonej trawy.
Nie musisz liczyć dokładnie. Podziel materiał na dwie grupy:
Zielone i bogate w azot: świeżo skoszona trawa, w której na 1 część azotu przypada około 15 części węgla, obierki z warzyw, fusy z kawy, nać i chwasty bez nasion.
Brązowe i bogate w węgiel: suche jesienne liście, w których na 1 część azotu przypada około 50 części węgla, słoma, drobno pocięte gałązki, podarte wytłaczanki po jajkach i trociny.
Zasada: na 1 wiadro zielonego dodaj 1-3 wiadra brązowego, licząc objętościowo. Im więcej trawy i resztek jedzenia, tym bliżej 3 wiader brązowego. Worek z 50 litrami skoszonej trawy potrzebuje więc 50-150 litrów liści lub słomy.
Wilgotność i powietrze: garść materiału powinna przypominać wyciśniętą gąbkę, co odpowiada wilgotności 40-60 procent. Jeśli kompost pachnie amoniakiem, dodaj więcej brązowego. Jeśli jest suchy i nic się w nim nie dzieje, dodaj zielonego, podlej go i spulchnij widłami.
Bokashi to kompost wstępny
To, co wyjmujesz z wiadra bokashi po 2 tygodniach, nie jest ziemią. Resztki jedzenia przefermentowały z udziałem bakterii kwasu mlekowego i wyglądają prawie tak samo jak w chwili wrzucenia, tylko są bardziej miękkie i mają kwaskowy zapach. Rozkład na próchnicę zachodzi dopiero w glebie. Mamy 2 wiadra, których używamy na zmianę, więc w jednym trwa fermentacja, a drugie się napełnia.
Napełniaj i ugniataj: posyp każdą warstwę resztek posypką bokashi zgodnie z instrukcją na opakowaniu, wyciśnij powietrze i otwieraj pokrywę najwyżej 1-2 razy dziennie.
Zlewaj odciek: rób to co dwa, trzy dni. Przed podlewaniem rozcieńcz go w proporcji 1:100, bo nierozcieńczony uszkadza korzenie.
Odstaw pełne wiadro do fermentacji: postaw je na 2 tygodnie w temperaturze pokojowej. Biała, puszysta pleśń jest normalna. Zielona lub czarna pleśń i zgniły zapach oznaczają, że fermentacja się nie udała.
Zakop lub wymieszaj z ziemią: przykryj warstwą co najmniej 10 cm ziemi albo wymieszaj 1 część bokashi z 2 częściami ziemi. Odczekaj 2-4 tygodnie, zanim posiejesz lub posadzisz coś w tym miejscu.
Jak poznać, że kompost jest gotowy
Dojrzały kompost jest ciemnobrązowy, kruszy się w palcach i pachnie wilgotną ściółką leśną. Nie da się już rozpoznać liści ani obierek. W kompostowniku termicznym innym znakiem jest to, że temperatura spadła do temperatury otoczenia i nie rośnie ponownie, gdy przerzucasz materiał.
Test z rzeżuchą trwający 5 dni pokazuje, czy kompost nadaje się do wysiewu. Napełnij jeden kubek kompostem, a drugi kupnym podłożem do wysiewu. Wysiej po 20 nasion rzeżuchy do każdego kubka i trzymaj oba w wilgoci w temperaturze pokojowej. Następnie policz kiełki i wyciągnij kilka, by porównać korzenie. Jeśli wykiełkuje mniej nasion albo korzenie są krótsze niż w kupnym podłożu, kompost potrzebuje jeszcze kilku miesięcy, by dojrzeć.
Robimy ten test każdej wiosny, zanim dodamy kompost do podłoża do wysiewu. Kompost, który hamuje rzeżuchę, trafia zamiast tego na rabatę, gdzie przydaje się do poprawy gleby.
Kompost na rabacie, w skrzyni ogrodowej i w podłożu do wysiewu
Rabata: rozłóż co najmniej 5 cm kompostu na powierzchni ziemi między listopadem a kwietniem. Dżdżownice wciągną go w głąb, więc nie musisz kopać. Zarówno gleba gliniasta, jak i piaszczysta staje się łatwiejsza w uprawie, gdy rośnie zawartość próchnicy, zobacz artykuł o rodzajach gleby. Na wpół rozłożony kompost sprawdza się jako ściółka w uprawie bez przekopywania, ale nie tam, gdzie zamierzasz siać.
Skrzynia ogrodowa: skrzynia z nadstawek paletowych o wymiarach 120 x 80 cm ma niespełna metr kwadratowy, więc 5 cm to około 50 litrów kompostu. Wymieszaj go z wierzchnią warstwą ziemi 2-3 tygodnie przed siewem. Jednocześnie dodajemy Florea Biowęgiel, 1-3 litry na skrzynię, żeby ziemia dłużej zatrzymywała wilgoć i składniki pokarmowe. Potem grządka jest gotowa na nasiona do skrzyni ogrodowej. Jak budować warstwy od dna, opisujemy w artykule o uprawie w skrzyni ogrodowej.
Podłoże do wysiewu: tutaj niedojrzały kompost szkodzi najbardziej. Może zawierać substancje hamujące kiełkowanie, a materiał, który wciąż się rozkłada, wiąże azot potrzebny siewkom. Kompost, który przeszedł test z rzeżuchą, przesiewamy przez siatkę o oczkach 1 cm i mieszamy najwyżej 1 część kompostu z 3 częściami kupnego podłoża do wysiewu. Jeśli rośliny potrzebują więcej składników pokarmowych, gdy wypuszczą pierwsze właściwe liście, łatwiej dawkować płynny Nawóz Florea.
Częste błędy i co robić zamiast tego
Cały worek skoszonej trawy naraz: świeża trawa zbija się w śliską matę, która cuchnie amoniakiem. Wymieszaj ją z 1-3 częściami liści lub słomy albo najpierw podsusz przez 1-2 dni.
Chwasty z nasionami w kompoście na zimno: nasiona chwastów giną dopiero wtedy, gdy temperatura utrzymuje się powyżej 60 stopni przez kilka dni, a otwarta pryzma rzadko tak się nagrzewa. Chwasty z nasionami wrzucaj do kompostownika termicznego, a perz właściwy i podagrycznik pospolity najpierw całkowicie wysusz na słońcu, zanim trafią do kompostu. Rdestowiec ostrokończysty przeżywa nawet kompostownik termiczny i w ogóle nie należy go kompostować.
Pryzma, którą stale się uzupełnia: świeży materiał ciągle ląduje na wierzchu i pryzma nigdy nie dojrzewa. Mając 2 komory, napełniasz jedną, a druga w tym czasie dojrzewa przez 6-12 miesięcy.
Rok z kompostem miesiąc po miesiącu
Marzec i kwiecień: opróżnij komorę z dojrzałym kompostem, zrób test z rzeżuchą i rozłóż kompost na skrzyniach i grządkach 2-3 tygodnie przed siewem.
Od maja do sierpnia: skoszona trawa daje najwięcej materiału zielonego. Przekładaj ją brązowym i podlewaj kompost w suche tygodnie.
Od września do listopada: zgrabione liście to brązowy materiał na cały rok. Odkładamy kilka worków suchych liści przy kompostowniku na koszenie trawy w maju. Od listopada dojrzały kompost można rozkładać na rabatach.
Od grudnia do lutego: poniżej 0 stopni kompost na zimno stoi w miejscu i rusza znowu, gdy przychodzi odwilż. Kompostownik termiczny pracuje wolniej i łatwo robi się w nim zbyt mokro, więc dodawaj więcej suchego materiału strukturalnego niż latem. Przefermentowane bokashi może stać na zewnątrz w szczelnej beczce, aż ziemię da się przekopać.
Autorka: Emma Vogiatzi
Sprawdzone merytorycznie przez Erika Hoekstrę
Ostatnia aktualizacja 2026-11-04