Dziewanna (Verbascum) tworzy proste, wysokie kwiatostany na słoneczne i suche stanowiska. Dziewanna drobnokwiatowa, Verbascum thapsus, rośnie dziko w dużej części Europy, także w Polsce, i jest rośliną dwuletnią. W pierwszym roku tworzy tylko płaską rozetę owłosionych liści, a w kolejnym wypuszcza żółty kwiatostan o wysokości 1-2 metrów. Odmiany uprawne, takie jak Southern Charm, są uznawane za wieloletnie i kwitną w lipcu i sierpniu. Nasiona najlepiej kiełkują na świetle, dlatego wysiewa się je na powierzchnię.
Dziewanna dwuletnia czy wieloletnia
Rodzaj obejmuje ponad 450 gatunków, a te uprawiane w ogrodach dzielą się na dwie grupy. Dwuletnie kwitną raz, wydają nasiona i zamierają. Wieloletnie odrastają, ale kilka z nich jest krótkowiecznych i z czasem trzeba je zastępować nowymi roślinami. Od wybranej grupy zależy, czy będziesz siać od nowa, czy pozwolisz roślinom rozsiewać się samodzielnie.
| Gatunek lub odmiana | Nazwa łacińska | Długość życia | Wysokość | Kolor kwiatów | Kwitnienie |
|---|---|---|---|---|---|
| Dziewanna drobnokwiatowa | Verbascum thapsus | Dwuletnia | 1-2 m | Żółty | Lipiec-sierpień |
| Dziewanna wielkokwiatowa | V. densiflorum | Dwuletnia | Nieco ponad 1 m | Żółty | Lipiec-wrzesień |
| Dziewanna firletkowa | V. lychnitis | Dwuletnia | Około 1 m | Biały lub żółty | Lipiec-sierpień |
| Dziewanna pospolita | V. nigrum | Dwuletnia do wieloletniej | Do około 1 m | Żółty z fioletowymi włoskami na pręcikach | Lipiec-wrzesień |
| Dziewanna Chaixa | V. chaixii | Wieloletnia, często krótkowieczna | 50-100 cm | Żółty z fioletowymi włoskami na pręcikach | Czerwiec-wrzesień |
| Southern Charm | Verbascum, odmiana uprawna | Wieloletnia | 70-100 cm | Morelowy, różowy i jasnolawendowy | Lipiec-sierpień |
Dziewannę pospolitą rozpoznasz po ciemnozielonych liściach o sercowatej nasadzie. Epitet gatunkowy nigrum oznacza czarny i prawdopodobnie odnosi się do liści. Gatunki mogą się ze sobą krzyżować, a dziewanna pospolita tworzy mieszańce z dziewanną drobnokwiatową, firletkową i wielkokwiatową. Jeśli uprawiasz kilka gatunków blisko siebie, rośliny z samosiewu mogą więc okazać się formami mieszańcowymi. Niektóre gatunki są lokalnie rzadkie. W Szwecji na przykład dziewanna wielkokwiatowa rośnie regularnie tylko w kilku miejscach na południu kraju, dlatego zostaw dzikie stanowiska w spokoju.
Kiedy siać dziewannę
Termin zależy od tego, którą grupę uprawiasz. Od siewu do kiełkowania mija zwykle 15-20 dni.
Od stycznia do kwietnia, w domu: Pasuje do odmian wieloletnich, takich jak dziewanna Southern Charm. Im wcześniej wysiejesz nasiona, tym większa szansa, że roślina zakwitnie już pierwszego lata. Wysadź ją do gruntu po zahartowaniu, gdy minie ryzyko przymrozków.
Lipiec i sierpień, w multiplatach: Pasuje do gatunków dwuletnich. Rośliny dwuletnie siejemy pod koniec lipca lub na początku sierpnia i wysadzamy pod koniec września lub na początku października, zanim ziemia zamarznie. Jak to robimy, opisujemy w artykule o uprawie roślin dwuletnich. Rozeta zimuje na miejscu docelowym i kwitnie następnego lata. Ten sam harmonogram sprawdza się przy innych roślinach dwuletnich, takich jak naparstnica i malwa.
Październik i listopad, bezpośrednio do gruntu: Rozsyp nasiona na gołej, odchwaszczonej ziemi jak najpóźniej przed zamarznięciem gleby, w chłodniejszych regionach w październiku, a w łagodniejszych w listopadzie. Nasiona odpoczywają przez zimę i kiełkują wiosną, co przyspiesza kwitnienie w kolejnym sezonie. Więcej o tej metodzie przeczytasz w artykule o siewie jesiennym.
Jak siać dziewannę
Wybierz głębokie doniczki: Dziewanna już jako siewka tworzy długi korzeń palowy. Używaj głębokich doniczek lub multiplatów zamiast płytkich skrzynek wysiewnych.
Siej na powierzchnię: Rozsyp nasiona na wilgotnym podłożu do siewu i lekko je dociśnij. Przykryj je warstwą ziemi o grubości najwyżej 0,2 cm albo cienką warstwą wermikulitu. W naturze nasiona dziewanny kiełkują niemal wyłącznie na gołej ziemi i potrzebują światła albo muszą leżeć tuż przy powierzchni.
Utrzymuj równomierną wilgotność: Dziewanna drobnokwiatowa kiełkuje w szerokim zakresie temperatur, mniej więcej 10-40 stopni, więc zwykła temperatura pokojowa wystarczy.
Po wykiełkowaniu przenieś siewki w chłodne miejsce: Jasne i chłodne stanowisko sprawi, że pozostaną niskie i mocne.
Wysadzaj, póki roślina jest mała: Sadź Southern Charm w odstępach 30 cm. Dziewanna drobnokwiatowa potrzebuje więcej miejsca, bo liście jej rozety mogą osiągać 50 cm długości.
Słońce i sucha, uboga gleba
Dziewanna rośnie dziko na suchych, piaszczystych lub żwirowych glebach, na zboczach i przy drogach. To mówi prawie wszystko o tym, czego roślina potrzebuje w ogrodzie: pełnego słońca i gleby, która dobrze przepuszcza wodę. Dziewanna pospolita woli gleby wapienne lub obojętne, a dziewanna wielkokwiatowa rośnie dziko na podłożu wapiennym. Nawoź oszczędnie i wybierz miejsce, w którym zimą nie stoi woda. Jeśli masz ciężką glebę gliniastą, zanim wybierzesz stanowisko, przeczytaj nasz przegląd rodzajów gleby.
Utrzymuj też porządek wokół roślin. Na gołej ziemi rozety dziewanny drobnokwiatowej rosną 4-7 razy szybciej niż tam, gdzie zadomowiła się już inna roślinność.
Kontroluj samosiew
Jedna roślina dziewanny drobnokwiatowej może wydać nawet 180 000 nasion, a nasiona mogą przez dziesięciolecia zachować w glebie zdolność kiełkowania. Dlatego dziewannę łatwo zatrzymać w ogrodzie i trudno się jej pozbyć. Nasza zasada brzmi: zdecyduj, gdy pierwszy kwiatostan przekwitnie.
Jeśli chcesz mieć więcej roślin: Zostaw 1-2 kwiatostany, aż torebki nasienne dojrzeją i zbrązowieją. Zostaw wokół nich skrawek gołej ziemi, na którym nasiona mogą wykiełkować, i przerwij nowe rozety, zostawiając między nimi 30-50 cm.
Jeśli chcesz powtórnego kwitnienia: Gdy środkowy kwiatostan przekwitnie, przytnij go tuż nad pędami bocznymi. Pędy boczne będą wtedy dalej kwitnąć.
Jeśli nie chcesz samosiewu: Zetnij wszystkie kwiatostany, zanim torebki nasienne dojrzeją. W przypadku odmiany uprawnej jest jeszcze jeden powód, bo rośliny z samosiewu odmiany takiej jak Southern Charm mogą mieć inne kolory niż roślina mateczna.
Gąsienice na dziewannie
Gąsienice, które zjadają liście dziewanny, należą do ćmy z rodziny sówkowatych, kapturnicy dziewannówki (Cucullia verbasci). Gąsienica jest jasna z czarnymi i żółtymi plamkami i dorasta do 4-5 cm długości. Kilka gąsienic potrafi zjeść niemal wszystkie liście jednej rośliny. Żerują głównie na dziewannach, ale także na trędowniku bulwiastym, a czasem na budlei Dawida.
Gatunek występuje w niemal całej Europie. Od końca kwietnia do początku lipca zaglądaj pod liście i oglądaj kwiatostan, a gąsienice zbieraj ręcznie. Poczwarka zimuje w kokonie w glebie.
Sarny a dziewanna
Liście pokrywają gęste, drażniące włoski, więc zwierzęta roślinożerne zwykle je omijają. Dlatego Southern Charm wchodzi w skład naszego zestawu nasion odmian odpornych na sarny jako jedna z 5 odmian, obok kocimiętki, maku syberyjskiego, naparstnicy i lawendy. Odporność oznacza, że roślina rzadko jest zgryzana, a nie że nigdy się to nie zdarza. Są też doniesienia, że jeleniowate zjadają liście. Świeżo posadzona rozeta może więc na początku potrzebować siatki, jeśli do twojego ogrodu zagląda dużo saren.
Częste błędy
Rozeta zostaje wyrwana jak chwast: Dwuletnia dziewanna w pierwszym roku pokazuje tylko płaską rozetę liści. Zostaw ją, kwiatostan wysokości 1-2 metrów pojawi się rok później.
Roślina trafia na nawożoną grządkę: Miejsce dziewanny jest w najsuchszej i najbardziej słonecznej części ogrodu, a nie między warzywami.
Roślina jest przesadzana za późno: Przez korzeń palowy duże rośliny trudno przenieść bez uszkodzenia korzenia. Wysadzaj rośliny, póki jeszcze rosną w swoich pierwszych doniczkach.
Oczekiwanie, że gatunek dwuletni odrośnie: Dziewanna drobnokwiatowa zamiera po kwitnieniu w drugim roku. Jeśli chcesz mieć dziewannę w tym samym miejscu co roku, potrzebujesz samosiewu albo nowego siewu każdego lata.
Autorka: Emma Vogiatzi
Sprawdzone merytorycznie przez Erika Hoekstrę
Ostatnia aktualizacja 2026-10-19